Wat is een normale testosteronwaarde bij vrouwen?
Waarom er geen afgesproken normaalwaarde bestaat, hoe testosteron verandert met je leeftijd, wat 'het bereik van een vrouw vóór de menopauze' betekent en waarom je klachten leidend zijn.
Waarom er geen normaalwaarde bestaat
Voor veel bloedwaarden, zoals HbA1c bij diabetes, bestaat een internationaal afgesproken normaalwaarde. Voor testosteron bij vrouwen niet [4]. Elk lab kiest zelf welke waarden het hanteert: die van de fabrikant van de test, eigen waarden of waarden uit de literatuur.
Die waarden zijn vaak gebaseerd op kleine groepen. Dr. Louise Newson beschrijft de normaalwaarde die een fabrikant van een test hanteert: die komt van 160 "ogenschijnlijk gezonde" vrouwen. 71 van de 160 vrouwen waren ouder dan 50. Of zij klachten hadden, is niet bekend [4]. Daardoor verschilt de normaalwaarde flink per lab.
| Lab | Normaalwaarde voor vrouwen (nmol/L) |
|---|---|
| Gloucester, Leeds en Cambridge (VK) | onder 1,8 |
| Liverpool (VK) | onder 1,9 |
| North Midlands (VK), vrouwen boven de 50 | 0,0 tot 1,3 |
| Labcorp (VS), vóór de menopauze | 0,35 tot 1,9 |
| Labcorp (VS), na de menopauze | 0,24 tot 1,4 |
| Quest (VS), vanaf 18 jaar | 0,07 tot 1,6 |
| Mayo Clinic (VS), vanaf 19 jaar | 0,28 tot 2,1 |
Bron: Newson [4]. Zij vergelijkt Britse en Amerikaanse labs. De Amerikaanse waarden zijn omgerekend van ng/dL naar nmol/L, de eenheid die ook in Nederland wordt gebruikt.
Hoe testosteron verandert met je leeftijd
Testosteron daalt vooral tussen je twintigste en veertigste. Een vrouw van midden veertig heeft gemiddeld ongeveer de helft van een vrouw van begin twintig. De natuurlijke menopauze geeft geen extra daling. Na het verwijderen van de eierstokken daalt testosteron wel duidelijk [5].
Na je zeventigste daalt het niet verder. In een Australische studie bij vrouwen van gemiddeld 78 jaar steeg testosteron over drie jaar zelfs licht [7].
Binnen elke leeftijdsgroep zijn de verschillen tussen vrouwen groot. Een gemiddelde zegt dus weinig over wat voor jou normaal is.
Wat is "het bereik van een vrouw vóór de menopauze"?
Bij testosterontherapie noemen richtlijnen als doel: waarden rond het niveau van een vrouw vóór de menopauze [1]. In onderzoek met de gevoelige LC-MS-test ligt dat bereik ongeveer tussen 0,4 en 1,8 à 2 nmol/L [4, 6].
In de praktijk betekent het vooral: niet boven de bovengrens die het lab voor vrouwen hanteert. Het is geen streefgetal, en de richtlijnen geven ook bewust geen getal [1, 3].
De gevoelige test en SHBG bestellen
Wil je je eigen waarden laten meten? Bestel dan de gevoelige testosterontest (LC-MS) en de losse SHBG-test samen, dan betaal je de bloedafname maar één keer. Met die twee waarden kun je ook zelf de vrije androgene index (FAI) uitrekenen:
FAI = totaal testosteron (nmol/L) ÷ SHBG (nmol/L) × 100
Een voorbeeld: een testosteron van 1,0 nmol/L en een SHBG van 50 nmol/L geeft een FAI van 2%.
Via deze links ontvang ik een kleine vergoeding van Bloedwaardentest. Jij betaalt daar niets extra voor, en dankzij deze vergoeding kan ik gratis informatie zoals deze blijven delen.
Wanneer laat je prikken?
Testosteron is 's ochtends het hoogst. Laat je bloed daarom bij voorkeur in de ochtend afnemen, vóór 10.00 uur.
Gebruik je al testosteron? Dan kun je ervoor kiezen om je piekwaarde te meten: de waarde een paar uur nadat je hebt gesmeerd. Smeer je bijvoorbeeld om 7.00 uur, dan zou je om 13.00 uur kunnen laten prikken. Laat altijd op hetzelfde moment na het smeren prikken, zodat je uitslagen goed te vergelijken zijn, en houd je prikarm vrij van gel of crème.
Je klachten zijn leidend
Wat de internationale richtlijnen zeggen:
- Er bestaat geen afkapwaarde waarmee je een testosterontekort bij vrouwen kunt vaststellen [1, 2].
- Een lage waarde is geen voorwaarde om te starten. Veel vrouwen met een lage waarde hebben geen klachten [3].
- Een waarde binnen het normale bereik betekent ook niet dat testosteron niet kan helpen.
- De meting is je uitgangswaarde, en dient om te controleren dat je binnen het bereik voor vrouwen blijft. Meestal wordt 3 tot 6 weken na de start opnieuw gemeten, en daarna elke 6 tot 12 maanden [1, 3].
Testosterontherapie is maatwerk. Binnen welke waarden iemand veilig kan worden afgesteld, verschilt per richtlijn en per arts. Hoe je je voelt, en het uitblijven van bijwerkingen, weegt daarbij altijd mee.
Gebruik je testosteron en is je waarde hoog?
Een uitslag is een momentopname. Testosteron schommelt over de dag, ook als je een crème of gel gebruikt. Newson laat bij een hoge uitslag zonder bijwerkingen eerst opnieuw prikken; meestal is de waarde dan normaal [4].
Bijwerkingen zijn bij de juiste dosis zeldzaam en meestal omkeerbaar. Het meest voorkomend is wat haargroei op de plek waar je smeert [4]. Een uitslag en een eventuele aanpassing van je dosis bespreek je altijd met je arts.
Niet alles is testosteron
Vermoeidheid, brain fog, somberheid of spierpijn kunnen passen bij weinig testosteron, maar ook bij een tekort aan ijzer of B12, je schildklier, je bloedsuiker, stress of je darmen. Kijk daarom altijd breder dan één hormoon. Lees meer in Is het de overgang, of iets anders?