Hormonen testen in de perimenopauze: wat heeft zin en wat niet?

Waarom testen nu weinig zegt

De perimenopauze is een periode van grote hormonale onrust. Oestradiol en progesteron bewegen voortdurend op en neer, soms van dag tot dag of zelfs binnen één dag. Ook FSH schommelt mee. Een bloedtest op een willekeurig moment is daardoor een momentopname die morgen alweer anders kan zijn.

Progesteron: niet standaard nodig

Progesteron schommelt in deze fase sterk, en er is weinig onderzoek gedaan naar welke waarden je zou moeten hebben. Een meting zegt daarom vaak weinig. Laat het alleen testen als je arts daar een reden voor ziet.

Wat wél zin heeft: testosteron en SHBG

Testosteron is bij vrouwen vóór de menopauze zelfs hoger dan oestradiol. Het speelt een rol bij energie, stemming, spierkracht, botten en zin in seks. De waarden dalen geleidelijk vanaf je dertigste en verder na de menopauze, en na het verwijderen van de eierstokken vaak abrupt.

Mogelijke signalen van een tekort

• vermoeidheid
• minder zin in seks
• brain fog
• stemmingswisselingen
• spierverlies
• minder gevoel van welzijn
• concentratieproblemen

Het sterkste bewijs voor testosteron bij vrouwen gaat over seksueel welzijn na de menopauze. Voor andere klachten is het bewijs veelbelovend, maar nog beperkt. Meestal wordt eerst het oestrogeen op peil gebracht.

In Nederland is er geen geregistreerd testosteronpreparaat voor vrouwen. Het wordt off-label voorgeschreven in een lage dosis, via een bereidingsapotheek, en valt buiten de basisverzekering.

Testosteron schommelt veel minder dan oestradiol en progesteron. Daardoor kun je het nu al zinvol meten en ken je je uitgangswaarde.

Met SHBG erbij wordt de vrije androgene index (FAI) berekend: een maat voor hoeveel testosteron je lichaam echt kan gebruiken.

Kies de gevoelige testosterontest

Vrouwen hebben veel minder testosteron dan mannen. De standaardtest is gemaakt voor de waarden van mannen en meet bij lage waarden onnauwkeurig. Kies als vrouw daarom de gevoelige test (LC-MS/MS): de gouden standaard voor testosteronmeting. Je ziet bij Bloedwaardentest ook een testpakket voor mannen; dat is voor vrouwen niet geschikt.

Niet alles is hormonen

Klachten als vermoeidheid, somberheid of slecht slapen kunnen ook komen door bijvoorbeeld een tekort aan ijzer of B12, je schildklier of je bloedsuiker. Die waarden kun je wél goed meten.

Start je met hormoontherapie?

Dan wordt meten later juist wel zinvol.

Bestellen

Je betaalt de bloedafname maar één keer, ook als je meerdere tests tegelijk bestelt.

Via deze links ontvang ik een kleine vergoeding van Bloedwaardentest. Jij betaalt daar niets extra voor.

Waar kun je testen laten doen?

Je kunt een hormoontest aanvragen via je huisarts of gynaecoloog. In de Nederlandse richtlijn wordt oestradiol bij hormoontherapie niet standaard gemeten, dus veel artsen doen dit niet uit zichzelf. Je mag er altijd om vragen. Lukt dat niet, dan kun je zelf een test bestellen via een privélab, zonder verwijsbrief, en de uitslag meenemen naar je arts.

Praktische tips bij het prikken

Heb je nog een cyclus? Laat dan prikken op dag 1 tot 3, wanneer je eigen oestrogeenproductie laag is.

• Smeer je gel of plak je pleister gewoon op de prikdag, maar houd de prikarm vrij. Resten van gel op de huid kunnen de uitslag sterk vertekenen.
• Gebruik je een pleister? Prik dan niet op de laatste dag voordat je hem vervangt.
• Testosteron is 's ochtends iets hoger. Prik bij voorkeur vóór 10.00 uur.
• Nuchter zijn is niet nodig, tenzij je ook glucose of cortisol laat meten.
• Laat elke nieuwe dosis minstens 4 weken stabiliseren voordat je laat prikken.